Montessori speelgoed draait niet om een mooi houten speeltje met een Montessori-label. Het gaat vooral om speelgoed dat kinderen uitnodigt om zelfstandig te ontdekken, oefenen en leren. Ontdek waar je op kunt letten en hoe je passende keuzes maakt.

BLOG 1 - Montessori speelgoed: wat is het écht?

Montessori speelgoed: wat is het écht?
Wie op zoek gaat naar Montessori speelgoed, komt al snel houten speelgoed, rustige kleuren en mooie kinderkamers tegen. Maar wanneer is speelgoed nu écht Montessori?

Het korte antwoord: er is niet één soort speelgoed dat automatisch Montessori is. Binnen de Montessori-pedagogiek staat vooral de manier waarop kinderen leren en zelfstandig handelen centraal.

Daarom is het interessanter om te kijken naar wat speelgoed kinderen laat doen, dan alleen naar het label op de verpakking.

Wat is Montessori?

De Montessori-methode is een onderwijsbenadering die kinderen stimuleert om zoveel mogelijk zelfstandig te ontdekken en te leren. De omgeving wordt zo ingericht dat een kind zelf activiteiten kan kiezen en uitvoeren die aansluiten bij zijn of haar ontwikkeling.

Bij speelgoed zie je die gedachte bijvoorbeeld terug in materialen die:

• uitnodigen tot zelfstandig handelen;

• een duidelijk doel of een concrete handeling hebben;

• aansluiten bij de ontwikkeling van het kind;

• kinderen de mogelijkheid geven om zelf te oefenen;

• niet voortdurend door een volwassene hoeven te worden uitgelegd.

Het doel is niet dat een kind zo snel mogelijk iets “goed” doet. Het gaat juist om zelf ontdekken, proberen en opnieuw proberen.

Waar herken je Montessori speelgoed aan?
Er bestaat geen officiële checklist waarmee je ieder speelgoedstuk simpelweg kunt goed- of afkeuren. Toch zijn er eigenschappen die vaak goed aansluiten bij Montessori-geïnspireerd spelen.

1. Het kind kan er zelfstandig mee aan de slag

Een mooi voorbeeld is een eenvoudige vormpuzzel.

Een kind kan zelf een vorm pakken, bekijken en proberen waar deze past. Het hoeft niet telkens te wachten tot een volwassene vertelt wat het moet doen.

2. Het speelgoed heeft een duidelijke functie

Montessori-materialen zijn vaak gericht op een specifieke vaardigheid.

Denk bijvoorbeeld aan:

• sorteren;

• stapelen;

• openen en sluiten;

• rijgen;

• schenken;

• voelen;

• vormen herkennen;

• fijne motoriek oefenen.

Daardoor kan een eenvoudig materiaal verrassend veel uitdaging bieden.

3. Het speelgoed laat ruimte voor herhaling

Kinderen leren door iets meerdere keren te doen.

Een peuter kan bijvoorbeeld eindeloos blokken stapelen en weer omgooien. Voor een volwassene lijkt dat misschien eenvoudig, maar voor een kind zitten daar allerlei vaardigheden in: grijpen, richten, balans ontdekken en oorzaak en gevolg ervaren.

Herhaling is geen saai onderdeel van spelen. Het is een belangrijk onderdeel van leren.

Is al het houten speelgoed Montessori?

Nee. Houten speelgoed past vaak goed bij de rustige, natuurlijke uitstraling die mensen met Montessori associëren, maar materiaalsoort alleen maakt speelgoed niet Montessori.
Een houten auto kan bijvoorbeeld vooral uitnodigen tot fantasierijk spel. Een houten sorteerspel kan juist gericht zijn op het herkennen en ordenen van vormen en kleuren. Beide kunnen waardevol speelgoed zijn, maar ze hebben een ander doel.

Daarom kijken we bij Speelgoedatelier liever naar speelwaarde dan alleen naar een label.

Montessori speelgoed per leeftijd

Wat geschikt is, hangt niet alleen af van de leeftijd, maar ook van de ontwikkeling en interesse van een kind.

0–1 jaar

Voor baby’s kun je denken aan eenvoudige materialen die uitnodigen tot kijken, grijpen, voelen en bewegen.

Bijvoorbeeld:

• rammelaars;

• grijpspeelgoed;

• eenvoudige houten objecten;

• voelmaterialen;

• objecten die veilig kunnen worden vastgepakt en onderzocht.

Bij baby’s staat ontdekken met de zintuigen centraal.

1–2 jaar

Peuters worden steeds zelfstandiger.

Interessant kunnen zijn:

• stapelmaterialen;

• eenvoudige puzzels;

• sorteerspelletjes;

• insteekactiviteiten;

• eenvoudige praktische activiteiten.

2–3 jaar

De mogelijkheden worden groter.

Denk aan:

• complexere puzzels;

• sorteren;

• rijgen;

• bouwen;

• schenken en scheppen;

• eenvoudige praktische materialen.

3–6 jaar

Kinderen kunnen steeds langer geconcentreerd met een activiteit bezig zijn.

Je kunt denken aan:

• constructiematerialen;

• uitdagendere puzzels;

• telmateriaal;

• sorteermateriaal;

• knutselmaterialen;

• praktische activiteiten;

• materialen voor letters en cijfers.

Hoeveel Montessori speelgoed heeft een kind nodig?

Waarschijnlijk minder dan je denkt. Een overvloed aan speelgoed betekent niet automatisch meer speelplezier. Een kind kan juist overweldigd raken wanneer er voortdurend tientallen mogelijkheden voor hem of haar liggen. Een rustige speelgoedomgeving met een beperkt aantal interessante materialen kan daarom prettig zijn.

Je kunt speelgoed bijvoorbeeld rouleren:

Een deel beschikbaar → ander speelgoed tijdelijk opbergen → na een tijdje wisselen.

Zo blijft bestaand speelgoed soms opnieuw interessant.

Montessori is geen stijl

Dit is misschien wel de belangrijkste conclusie.

Montessori gaat niet over beige speelgoed, houten speelgoed of een perfect ingerichte kinderkamer.

Het gaat om een omgeving waarin een kind ruimte krijgt om zelf te handelen, ontdekken en oefenen.

Een eenvoudig materiaal kan daardoor soms veel meer speelwaarde hebben dan een ingewikkeld speeltje met tientallen functies.

Waar kun je op letten?

Vraag jezelf bij het kiezen van speelgoed af:

Kan mijn kind hier zelf mee aan de slag?

Is er ruimte om te proberen en opnieuw te proberen?

Past de uitdaging bij de ontwikkeling van mijn kind?

Nodigt het uit tot actief spelen in plaats van alleen kijken?

Dat zijn vaak veel nuttigere vragen dan: Staat er Montessori op de verpakking?

Conclusie
Goed Montessori-geïnspireerd speelgoed hoeft niet ingewikkeld te zijn. Juist eenvoudige materialen kunnen kinderen uitnodigen om zelfstandig te ontdekken, oefenen en leren.

Kijk daarom niet alleen naar wat speelgoed is, maar vooral naar wat een kind ermee kan doen.